Οι πανδημικές διαπροσωπικές σχέσεις αναζητούν το “εμβόλιο”

Οι πανδημικές διαπροσωπικές σχέσεις αναζητούν το

“εμβόλιο”

Μία γυναίκα είπε, με απελπισία, σε μία από τις συνεδρίες μας : “Εγώ, από τον κορονοϊό, ή στη ΜΕΘ θα καταλήξω ή στο Ψυχιατρείο”.

Αδιαμφισβήτητα, η πανδημία του κορονοϊού έχει προκαλέσει μία καταφανήυγειονομική κρίση ενώ παράλληλα έχει αναδείξει καίρια ψυχοκοινωνικά ζητήματα,που αγγίζουν βαθειά την λειτουργία της οικογένειας και τα πρωτόκολλα επικοινωνίαςμεταξύ συντρόφων και παιδιών. Μέχρι τον περασμένο Μάρτιο, κυριαρχούσαν -ιδίωςστα αστικά κέντρα- οι φρενήρεις ρυθμοί και η διεκπεραιωτική καθημερινότητα, πουόλως αιφνιδίως αντικαταστάθηκαν από την 24ωρη υποχρεωτική παραμονή στο σπίτιμε το σύντροφο, την οικογένεια, τους γονείς, το συγκάτοικο… τον εαυτό!

Δημιουργήθηκε μία πρωτόγνωρη κοινωνική συνθήκη, στην οποία αρκετοίάνθρωποι δυσκολεύτηκαν να προσαρμοστούν και να αντλήσουν νέες πηγές ζωής.Παρέμειναν στο σπίτι, σπαταλώντας πολύτιμο χρόνο μπροστά από τις οθόνες(τηλεόραση, η/υ, tablet, κινητό), όπου κυριαρχούν οι αρνητικές ειδήσεις και οδιάχυτος φόβος της ασθένειας και του θανάτου.

Το φοβικό κλίμα, η απουσία εναλλακτικών επιλογών, οι δυσμενείςοικονομικές και επαγγελματικές ανατροπές μετακυλίονται στον εσωτερικό πυρήνατης οικογένειας. Αρκετοί άνθρωποι βιώνουν ψυχικό εγκλεισμό, ο οποίος είναιαπείρως δυσμενέστερος από αυτόν που επιβλήθηκε δια νόμου κράτους. Ταελλείμματα στη σχέση με το σύντροφο και τα παιδιά έχουν όλο το χρόνο νααναδυθούν μέσα στο ατέλειωτο 24ωρο. Συχνές παρεξηγήσεις που προκαλούνδυσφορία, ανακύπτουν αβίαστα κατά την πολύωρη παραμονή στο σπίτι όταν δενυπάρχουν δημιουργικές φυγές: “βοήθα με λίγο κι εσύ με τις δουλειές”, “θέλω κι εγώτον υπολογιστή”, ‘’κάνεις φασαρία και με ενοχλείς”, “δεν απολυμαίνεσαι καλά καιθα μας φέρεις τον ιό”.

Η καραντίνα λοιπόν, επέδρασε αρνητικά στις ενδοοικογενειακές σχέσεις,όπου προϋπήρχε συναισθηματική απομάκρυνση ή άλλη σχεσιακή δυσλειτουργία.Εκεί, που στο ζευγάρι δεν διακινούνταν βαθύτερες σκέψεις και συναισθήματα, ηαναγκαστική παραμονή στο σπίτι εγκλώβισε τους συντρόφους στα παραπάνωδεδομένα. Οι διέξοδοι από το σπίτι με την μορφή εργασίας ή άλλων δραστηριοτήτων δεν ήταν πια διαθέσιμες και η πραγματικότητα αναπόφευκτη. “ Έχουμε βαρεθεί οένας τον άλλον!!”, “Με κουράζουν όλοι τους… ακόμα και τα παιδιά με τις τρελέςαπαιτήσεις τους”, παραπονούνται συχνά.

Ολική ανατροπή της καθημερινότητας, διακοπή αγαπημένων συνηθειών,απομόνωση, τηλεργασία. Το αγχωτικό περιβάλλον της δουλειάς εισβάλλει στο σπίτιμεταφέροντας έξτρα πίεση στους κόλπους της οικογένειας και σε συνδυασμό με τιςοικογενειακές υποχρεώσεις δημιουργείται ένα δυσμενέστερο μείγμα, με δυσδιάκριταόρια: “πότε ακριβώς είμαι επαγγελματίας, πότε σύντροφος, πότε γονέας και πότεείμαι για μένα;”. Εν τέλει, κανένας από τους βασικούς ρόλους δεν εκπληρώνεταιεπαρκώς.

Η συχνή χωροταξική έλλειψη στο σπίτι, όταν απαιτούνται ξεχωριστά δωμάτιαγια την παράλληλη εργασία των γονέων και την τηλεκπαίδευση-μελέτη αλλά καιανάγκη ιδιωτικότητας όλων των μελών, δημιουργεί περαιτέρω ασφυξία.

Η απομόνωση από τις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις εδραιώνεται και ένδον τηςοικογένειας, καθώς φθείρει λιγότερο από την ευθεία αντιπαράθεση αλλά δρώντας ωςυποβόσκουσα σύγκρουση, επιδεινώνει εξίσου τη συναισθηματική διάθεση. Ηαπογοήτευση είναι εντονότερη τώρα που δεν κουκουλώνεται από τις ανεξάντλητεςκαθημερινές εκκρεμότητες. Το παιδί αγωνιά, ο έφηβος απομακρύνεται, ως συνήθηαναπτυξιακή έκφραση. Οι έφηβοι δηλώνουν απροθυμία να αφουγκραστούν τιςδυσκολίες των γονέων τους όταν το οικογενειακό κλίμα επιφορτίζεται με συχνούςδιαπληκτισμούς. Τότε, τους υπενθυμίζεται το παρωχημένο μότο περί αναισθησίας -αδιαφορίας και αναλαμβάνουν βασικό μερίδιο ευθύνης του αρνητικού κλίματος,δίχως όμως να τους παρέχεται και η αντίστοιχη ΄΄εξουσία΄΄ για να εφαρμόσουν τιςιδέες τους.

Όλα αυτά μοιάζουν τρομακτικά αλλά μπορεί να είναι και πολύ διαφορετικά!Αυτή η παγκόσμια κρίση μπορεί να κρύβει σπόρους ευκαιρίας για μία μικρήπαρένθεση αλλιώτικης ζωής, που θα μας προετοιμάσει για την επιστροφή τηςκανονικότητας, που κι αυτή πρέπει ν’ αλλάξει! Μια σπουδαία ευκαιρία για΄΄κατάδυση΄΄ στην ακατέργαστη εσωτερικότητά μας, μια ευκαιρία νααναστοχαστούμε, να επικοινωνήσουμε με το σύντροφο, την οικογένεια,απαλλαγμένοι από τα βαρετά και ποικίλα διεκπεραιωτικά της προ-covid ρουτίνας.Ευκαιρία υπάρχει ακόμη και για εκπαιδευτική – επαγγελματική εξέλιξη.

Η απομόνωση εμπεριέχει την έννοια της μοναξιάς και το αντίδοτό της είναι ησύνδεση, η συντροφικότητα, το μοίρασμα, η συναισθηματική εγγύτητα μέσω των ποικίλων εκφάνσεών τους: το άγγιγμα, την αγκαλιά, την εγκαρδιότητα, τηνεξωστρέφεια, το χιούμορ προς τους οικείους μας σε πολλαπλάσιο βαθμό σήμερα,μιας και εκλείπει προς τις υπόλοιπες κατευθύνσεις.

Ακόμη και οι νόμοι της Φυσικής, μας πληροφορούν ότι με το άγγιγμαμεταδίδεται θερμότητα, η οποία ισούται με τρυφερότητα και εκκρίνει ευεργετικές -για την ψυχική και σωματική μας υγεία- χημικές ουσίες.

Είναι ανάγκη για μία αναθεωρημένη ρουτίνα που θα μας προσδώσει νόημα,σκοπό και ασφάλεια. Η φροντίδα του εαυτού και του σώματος δεν απαγορεύονταιολοκληρωτικά από το 13033. Η εξερεύνηση της φύσης και των γειτονικών συνοικιώνμε το περπάτημα, την άθληση, το ποδήλατο είναι από τις ευεργετικότερεςπαρωθήσεις της καραντίνας…

Σε κοινωνικοπολιτικό επίπεδο, η μαζική απειλή του θανάτου σοκάρει, φοβίζειαλλά επιβάλλει και την κινητοποίηση. Η εστίαση της προσοχής μας στον τομέα τηςυγειονομικής περίθαλψης υπερτονίζει τις τραγικές ανεπάρκειες, όμως ταυτόχροναπιέζει στην ενίσχυση των δομών.

Στο αμιγώς υγειονομικό πεδίο, ο κορονοϊός πιθανώς δεν θα προκαλέσει τιςπερισσότερες απώλειες ζωής της σύγχρονης ιστορίας, καθώς ο άνθρωπος μπορεί νατο καταφέρει και μόνος του: γενοκτονίες στην άσφαλτο, ενεργητικό και παθητικόκάπνισμα, οικονομική εξαθλίωση, ανθυγιεινή ζωή, εκούσια έκθεση του εαυτού σεπολλούς κινδύνους, πόλεμοι.. Στην Ελλάδα, κάθε χρόνο, σκοτώνονται 255 παιδιά καινέοι έως 24 ετών λόγω τροχαίων ατυχημάτων. Η έκθεση του ΟΗΕ αναφέρει ότι15000 παιδιά, ηλικίας μικρότερης των πέντε ετών, πεθαίνουν καθημερινώς σεολόκληρο τον κόσμο από ασθένειες που μπορούν να προληφθούν, όπως η πνευμονίακαι η ελονοσία, με κυριότερο αιτιολογικό παράγοντα τον υποσιτισμό. Αυτή η χρόνιατραγωδία είναι περισσότερο ανεκτή καθώς δεν πλήττει τον δυτικό ευνοημένοπληθυσμό. Επιπλέον, το κάπνισμα συσχετίζεται με επτά εκατομμύρια θανάτουςετησίως, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας. Η νέα ΄΄κανονικότητα΄΄επιβάλλεται να εμπεριέχει τα παραπάνω στην ατζέντα της!

Τελικά, ας αναρωτηθούμε και για εκείνους που συνηθίζουν ναδιαμαρτύρονται για τα πάντα, πως σήμερα καταριούνται τον εγκλεισμό που τουςεπιβλήθηκε ενώ προηγουμένως δεν άντεχαν το φόρτο εργασίας και το λιγοστόελεύθερο χρόνο που είχαν διαθέσιμο.

Ας μην αναβληθεί άλλο η φροντίδα του εαυτού, των διαπροσωπικών μαςσχέσεων και του συνόλου. Ας αναζητήσει ο καθένας την προσωπική του θεραπεία.Ας μην τα περιμένουμε όλα από την Pfizer…

Δημήτρης Μπαμπούσης MSc,

Ψυχοθεραπευτής – Κοινωνικός Λειτουργός

Παιδαγωγική Ψυχολογία και Εκπαίδευση